Mỗi ngày, chúng ta sử dụng nhiều tài khoản số hơn: VNeID, ngân hàng, mạng xã hội, email, ứng dụng mua sắm, ví điện tử hay các dịch vụ trực tuyến. Càng thuận tiện, nguy cơ bị đánh cắp tài khoản, lộ thông tin cá nhân hoặc bị lợi dụng để lừa đảo càng cần được quan tâm. Trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10 và Ngày Công dân số Việt Nam 15/10, xã Tây Ninh Hòa giới thiệu 3 nguyên tắc đơn giản giúp mỗi người chủ động bảo vệ mình trên môi trường số.

Nguyên tắc 1: Mật khẩu phải đủ mạnh và không dùng một mật khẩu cho mọi tài khoản

Mật khẩu là “chìa khóa” đầu tiên bảo vệ tài khoản. Tuy nhiên, những mật khẩu quá dễ đoán như ngày sinh, số điện thoại, tên người thân, “123456”, “abcdef”… có thể khiến tài khoản dễ bị xâm nhập.

Một mật khẩu an toàn nên đủ dài, khó đoán và có sự kết hợp phù hợp giữa chữ hoa, chữ thường, số và ký tự đặc biệt. Quan trọng hơn, không nên sử dụng cùng một mật khẩu cho tất cả tài khoản.

Hình ảnh được tạo bởi AI

Ví dụ, nếu cùng một mật khẩu được dùng cho email, Facebook và ứng dụng mua sắm, khi một dịch vụ bị lộ thông tin đăng nhập, kẻ xấu có thể thử chính mật khẩu đó trên những tài khoản còn lại.

Người dân nên:

• Đặt mật khẩu khác nhau cho các tài khoản quan trọng;
• Tránh dùng thông tin cá nhân dễ đoán làm mật khẩu;
• Không ghi mật khẩu ở những nơi người khác dễ nhìn thấy;
• Thay đổi ngay mật khẩu khi phát hiện tài khoản có dấu hiệu bất thường;
• Không đăng nhập tài khoản quan trọng trên thiết bị công cộng hoặc thiết bị không rõ mức độ an toàn nếu không thực sự cần thiết.

Đối với các tài khoản quan trọng như email chính, ngân hàng, mạng xã hội hoặc tài khoản chứa nhiều thông tin cá nhân, việc bảo vệ mật khẩu cần được ưu tiên cao hơn.

 Nguyên tắc 2: OTP là “chìa khóa dùng một lần” – tuyệt đối không cung cấp cho người khác

OTP là mã xác thực dùng một lần, thường được gửi qua tin nhắn, ứng dụng hoặc được tạo khi thực hiện đăng nhập, giao dịch.

Hình ảnh được tạo bởi AI

Một nguyên tắc rất dễ nhớ:

Mã OTP của mình – chỉ mình được biết.

Không cung cấp OTP cho bất kỳ ai qua điện thoại, tin nhắn, Zalo, Facebook hoặc các ứng dụng trò chuyện khác, kể cả khi người đó tự xưng là cán bộ Công an, ngân hàng, cơ quan thuế, bảo hiểm, nhân viên hỗ trợ kỹ thuật hoặc cơ quan nhà nước.

Trong cảnh báo mới công bố tháng 9/2026, Bộ Công an cho biết các đối tượng lừa đảo tiếp tục sử dụng nhiều thủ đoạn giả danh cơ quan, tổ chức để yêu cầu người dân cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP hoặc chuyển tiền với lý do như “xác minh thông tin”, “xử lý vi phạm”, “nhận hoàn tiền”, “nộp phạt”…

Kẻ xấu cũng có thể gửi đường link hoặc mã QR giả mạo, yêu cầu cài ứng dụng, chia sẻ màn hình hoặc cấp quyền điều khiển thiết bị. Đây có thể là bước để đánh cắp thông tin đăng nhập và chiếm quyền tài khoản. Bộ Công an khuyến cáo người dân không truy cập đường link lạ, không quét mã QR không rõ nguồn gốc và không cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ.

Hãy nhớ: nhận được OTP mà mình không chủ động yêu cầu cũng có thể là dấu hiệu có người đang cố gắng đăng nhập hoặc thực hiện giao dịch bằng tài khoản của bạn.

Chỉ có mật khẩu đôi khi chưa đủ. Với những ứng dụng hỗ trợ xác thực hai lớp hoặc xác thực đa yếu tố, người dân nên chủ động bật tính năng này.

Khi đó, ngoài mật khẩu, hệ thống có thể yêu cầu thêm một yếu tố xác minh khác như mã xác thực, ứng dụng xác thực, vân tay, khuôn mặt hoặc phương thức bảo mật phù hợp khác.

Điều này giúp tăng thêm một “lớp khóa”: ngay cả khi mật khẩu vô tình bị lộ, người khác vẫn khó đăng nhập nếu chưa vượt qua bước xác thực tiếp theo.

Song song với bảo vệ tài khoản, cần thận trọng với chính dữ liệu cá nhân của mình.

Không nên tùy tiện gửi hình ảnh căn cước, ảnh khuôn mặt, số tài khoản ngân hàng, thông tin đăng nhập, dữ liệu sinh trắc học hoặc các giấy tờ cá nhân cho người không rõ danh tính. Bộ Công an đã cảnh báo việc cung cấp thông tin đăng nhập, mật khẩu, mã OTP, dữ liệu sinh trắc học hoặc hình ảnh khuôn mặt cho người khác có thể dẫn đến nguy cơ mất tài sản, lộ thông tin và bị lợi dụng cho các hành vi vi phạm pháp luật.

Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện cũng đã được quy định bằng Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Nếu phát hiện tài khoản có dấu hiệu bị truy cập trái phép, nhận được thông báo đăng nhập lạ hoặc vô tình cung cấp thông tin cho đối tượng nghi ngờ lừa đảo, người dân nên xử lý càng sớm càng tốt:

Điều quan trọng là không tiếp tục làm theo hướng dẫn của người lạ chỉ vì họ tạo cảm giác khẩn cấp như “tài khoản sắp bị khóa”, “đang liên quan vụ án”, “phải xác minh ngay” hoặc “phải chuyển tiền để kiểm tra”.

Hôm nay, hãy dành một phút để kiểm tra:

1. Mật khẩu: Các tài khoản quan trọng có đang dùng chung một mật khẩu hay không?

2. OTP: Bạn và người thân đã biết nguyên tắc không cung cấp mã OTP cho bất kỳ ai hay chưa?

3. Xác thực: Email, mạng xã hội, ứng dụng ngân hàng và các tài khoản quan trọng đã bật thêm lớp xác thực phù hợp hay chưa?

An toàn số không bắt đầu từ những công nghệ phức tạp. Nó bắt đầu từ những thói quen rất nhỏ: một mật khẩu tốt hơn, một lần từ chối cung cấp OTP và một lớp xác thực được bật đúng lúc.

Mật khẩu mạnh – OTP không chia sẻ – Xác thực nhiều lớp: 3 việc nhỏ để bảo vệ tài khoản và dữ liệu của chính mình.

Nguồn tham khảo: Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026; các khuyến cáo của Bộ Công an về phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng và bảo vệ thông tin, tài khoản cá nhân; tài liệu tuyên truyền hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia và Ngày Công dân số Việt Nam năm 2026.